Şanlıurfa’nın Birecik ilçesindeki kelaynak koruma istasyonunda yaşayan kuşlar, temmuz ayının gelmesiyle birlikte kafeslere alınmaya başlandı.
Kelaynaklar, göç döneminde avcılık, zehirlenme ve habitat kaybı gibi tehditlerden korunmak amacıyla şubat ayına kadar bu güvenli alanda yaşamlarını sürdürecek.
Üreme döneminin yaklaşmasıyla birlikte kuşlar yeniden doğaya bırakılacak ve Birecik’in kayalık yamaçlarında yuva kuracak.
Türkiye’de 1970’li yıllarda sayıları 100’ün altına düşen kelaynaklar, uzun yıllardır sürdürülen koruma çalışmaları sayesinde yeniden çoğalmaya başladı.
Bilimsel adı Geronticus eremita olan kelaynak, IUCN Kırmızı Listesi’nde “nesli tehlike altında” kategorisinde yer alıyor.
Kelaynak kuşları 70 ila 80 santimetre boyunda olup kanat açıklıkları 125 ila 135 santimetreye ulaşıyor.
Kelaynakların en belirgin fiziksel özelliği, tüysüz kırmızımsı başları ve aşağı doğru kıvrılan uzun kırmızı gagalarıdır.
Koyu renkli tüyleri güneş ışığında metalik yeşil ve mor renklerde ışıldayabilir.
Kelaynaklar böcek, larva, küçük sürüngen ve kertenkele gibi canlılarla besleniyor ve besinlerini tarla ile çayırlarda uzun gagalarıyla toprağı yoklayarak buluyor.
Kayalık yamaç ve uçurumlara yuva kuran kelaynaklar, ömürleri boyunca genellikle aynı eşle çiftleşmeye devam ediyor.
Doğal ortamda 20 ila 25 yıl yaşayabilen kelaynaklar, geçmişte Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Güney Avrupa’da geniş bir coğrafyaya yayılıyordu.
Günümüzde dünyada yalnızca Fas’ın Souss-Massa bölgesinde tamamen yabani bir kelaynak kolonisi bulunuyor.
Birecik’teki koloni ise yarı yabani statüsünde olup kuşların üreme mevsiminde doğaya bırakılıp göç döneminde geri toplanması yöntemiyle sürdürülüyor.
Anadolu kültüründe kelaynakların hacıları Mekke’ye yönlendiren kutsal kuşlar olduğuna inanılıyor ve Birecik halkı bu kuşları yüzyıllardır kutsal sayıyor.
Her yıl şubat ayında kelaynakların doğaya salınışı Birecik’te bir festival havasında kutlanıyor.
Bu koruma modeli sayesinde Birecik’teki kelaynak popülasyonu yıllar içinde istikrarlı bir artış gösterdi ve bugün yüzlerce bireye ulaştı.
Birecik kelaynak koruma projesi, nesli tükenmekte olan bir türün insan müdahalesiyle yeniden ayağa kaldırılmasının dünyada sayılı başarı örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.
(AA)
